TSS’ Stars of 1970s

ARTICLES - News clipping TSS Stars of 1970

1:00 PM Summer: 7 Stars in Special Sunday Session – Summertime. And Sunday too. So it started like a summer day. Casual yet exciting. Carefree and promising. With a lot of expectations for the moment ahead. So it was with having seven young stars around, TSS Stars ’70: Vilma Santos, Tirso Cruz III, Nora Aunor, Eddie Peregrina, Edgar Mortiz, Ed Finlan, and Hilda Koronel (in the order of their arrivals). There they were, prompt in their youth, bubbly in their youth, unassuming in their confident in their success amid an ancient backdrop, the UST Pharmacy Gardens. When age and youth meet in such a dramatic setting, there is bound to be communication, reaction, combustion. Effects! And what is a more fitting place to spend an early summer afternoon than staid, old UST with young, alive radiant stars for company and that peculiarly romantic, nostalgic summer air. And when the yound stars started posing, smiling, obliging and when the cameras went on clicking, popping shuttering and when scribes began talking, laughing directing, the summer day with its flair, laziness and air became an impromptu ball for all concerned. One fun-filled episode of a lifetime. A slice of real life to be kept in one’s heart for the memory. Now, you may wonder why we have seven successful young star this issue when TSS launched only six last January?

Blame the whole mess on Ed Finlan. Blame it on his personality, his promise, his name that just can’t be ignored. Blame it all on the zooming career of Edward Walter Valdes Finlan. So the special seven. On this photo-session hangs a story. A story of hope coupled with a little confusion from that time Kuya Bert planned to put out another issue as a follow-up. Timely enough. After all TSS started the whole pakulo. The session itself was postponed three times – just to be assured of the attendance of all – including Nora Aunor who missed it that first round. Every time it was moved to another date, we lost face some wasy, especially to Pip’s Mommy Elma with whom we played ulianin by reminding her each time we met. That first time, it was called off. Edgar and Vilma were in Baguio City for shooting. The next date, everybody can’t make it with TV programs and last time shooting to do. So it was finalized on Sunday, March 15 at 1:00 piyem. It would have been Fort Santiago as rendezvous but Sunday is Sunday in the forth with the usual Sunday crowd being there. Why not a school campus since graduation and demos were in the air? And the stars came beyond modest expectation, ahead of schedule. Vilma Santos came with her Mommy Mila and Papa Amado. Tirso Cruz III came with uncle Joey and a group of friends while Nora entered the scene with a few fans.

A Mustang (aba, bago!) ushered in Eddie Peregrina with his man Friday. Edgar Mortiz with Dad Celso adn Mom Lucy with fans Angge, Mario Cay, Luz Orellano and Araceli Paraiso. Ed Finlan arrived with his usual confident self. And Hilda came with Mila Parawan to complete the magnificence. At little confusion resulted. It began with a comedy of errors. With Vilma, Pip, Nora and Eddie, there was only scribe Ched Gozales to entertain them and out they were in the Pharmacy Gardens before one one o’clock only to be told later taht the assembly point was the UST Arch along España. Under the heat of the summer sun, the group went to the Arch only to be told that the locale would actually be the Gardens. Since after all, a big number of movie fans and onlookers had already started to form at the UST entrance. The merry excited entourage made its way to the Gardens once again. Ed Finlan with his shocking humor and equally color-shocking attire of yellow shirt with loud-striped pants under the golden sun was summer in motion. Vilma on the other hand had a ball ribbing Eddie Peregrina for being “mayabang kasi Edong ka na ngayon.” Edgar Mortiz was extra solicitous and ultra-PR conscious that time. Hilda did her thing – more of a girl, rather than woman with self-conscious laughter and sweet and pretty flair. Pip was surprisingly in his calm self and ruffled impeccable long sleeve shirt.

Eddie Peregrina was in paisley with that typical Peregrina grin. Nora, quiet and lady-like with a few smile here an a wave of hand there, was in a blue-orchid print. Hilda was the only one in pantsuit, a purple hablon, and she stood out really. Ditto with Haydee’s make-up and hair color on Ed. Oh what they had to forego just to make it to the appointment on time. Edgar and Vilma came from ABS where they had My Love For You at noon. But before that, Edgar came from Sta. Teresita Church where he acted as baptism sponsor. Hilda and Ed came from the Haydee set and they were expected back there in two. Pip was in a rush too, from ABS and then to the bingo social of his fans at their compound and the photo session as far as he was concerned. Eddie Peregrina had an appointment at 2:30 and it was Nora it seems who took her own sweet time. The Gardens yielded an old well, a gazebo-like concrete structure for photographic effects and possibilities. At half-past one, the poses were planned, the shots called for and everyone appearing swell putting their best faces forward, looking deserving of the TSS choice. An old well, very symbolic really, for the first shot and when that first one popped, the sessions began. And for a good forty minutes, the cameras aimed to catch for eternity the faces, the stances, the poses with the smile and bravura of that early Sunday afternoon. After all, that was what the session called for! And after all, what are photos for but for catching, freezing, preserving what is today for tomorrow?

The atmosphere was kept livelieer, dramatic with some curiosity-seekign fans and a number of scribes and last-minute guests. There was Jusyo C. Justo popping out of nowhere with his OBBB, OBWB, CTS and BAB, Doddie Alvarez, Donnie Ramirez, Mercy Lejarde, Marina Reyes and Ched made their presence felt with summery get-up. Late arrivals were Rene Tiosejo for a look-see and Oskar Salazar with a brand new-opera glasses (but Romy Mallari and Roldan de Villa weren’t around). Zeny Peralta of Roper’s was there for someone’s moral support. Two mothers managed to snae some attention – Lucy Mortiz in pink pantsuit and the latest Christian Dior hairdo and Mommy Milagros Tuazon Santos in blue pantsuit, with their respective male halves of course. At twenty past two, Ernie Alfonso had used u his one and half rolls of color film while Bert Verlidas had two black rolls. There was Fred Garces of Roper’s jiving in. The session, the main part of it, was now over. After all the camera clicks, the 1-2-3 shots, the photographers’ directions and the frozen poses were done and the thank-you’s and see-you were said, still one is left with the thought that so far, so good. TSS Stars ’70 are still unspoiled byt success and we hope as one that they all stay that way. And there is something more left in the memory, something better felt than described. For how can such feeling, or any feeling at all for that matter, be caught and pinned down as words in print? I am attempting to that now but I know that it would be the pictures of that special session which will speak a thousand words, a thousand feelings, a thousand hopes. Pictures, eloquent and feeling-filled, with a history of their own! – Billy R. Balbastro, TSS Komiks, 1970 (READ MORE)


Vilma-Nora: May Bagong Dimensiyon Ang Pag-aartista!

ARTICLES - Jingle Sensation 19 July 1982 (2)

January 30, 1982. Sabado. Sa Ermita. Ala-1:00 nang hapon ay nagse-set up na ang “whore house”na iyon. Thirty minutes later, dumarating si Nora Aunor. May dalang blazer at palinga-lingang hinahanap ang kanyang mga co-stars. Alas 2:00, sumunod na dumating si Vilma Santos. Go up siya sa one-roomer na bahay na iyon. Nagkatinginan. Ngitian. Hellos. Ngitian uli. Mainit ang panahon. Walang electric fan. “Wala pa sila?” tanong ni Vilma kay Guy. “Tayo pa lang yata,”sagot ni Guy. Wala pa si Director Danny Zialcita (ang sinasabing third superstar sa cast na ito). Sa gitna na maliit na silid na iyon ay may isang kama. Malapit sa pintuan, nakahilera si Guy at ang mga kasamahan. Sa kabilang banda, sa may bintana, magkatabi sina Vilma at mga kakampi. Ehe-man. Pakiramdaman. Bulungan. Wala pa si Direk. Ang init! Anong oras na? The two camps wouldn’t know how to break the odd silence. They appeared like combatants in an open arena. Labasan ng Game & Watch. Sigarilyo. Panay ang palitan ng usok. “Anong oras kaya darating si Direk?” tanong ni Guy. “Kantýawan natin, ha. Pagdating niya, kunwari aalis na tayo,” magandang salo ni Vilma. Tawanan. Ah…kahit na yata walang electric fan ay medyo lumalamig na nang konti. The smiles became warmer. O, walang lighter si Vilma. Kaya takbo si Shirley ni Guy para sindihan ito. Nauuhaw si Guy. Offer si Viring ni Vilma ng softdrinks. International ba ang dramatic entrance ni Zialcita sa first shooting day niya? Para magkapalagayan munang mabuti ang dalawang Reyna?

Kung sa bagay, hindi naman talaga “magkaaway”ang dalawang ito. Nagkataon lamang na magkaribal sila. At sa showbiz, if you are professional rivals, chances are you are not close to each otehr – may wall, may gap. Or sa interpretation ng iba, ini-expect na may cold war. Andún ang intriga. Kesyo sino kaya ang mas may malaking bayad? Balitaý one milyon ang ginasta ng Film Ventures sa dalawang ito. Meaning to say tigpa-five hundred? Neither Vilma nor Guy would confirm this. Or alangan namang isiping ang isa ay binayaran ng 600 and the other, 400. Ayawa ng fans ng ganyan. At ang billing? “Basta sabi nial, pantay kami. Okey lang,” comment ni Guy. “Ayokong mauna. Ayoko ring mauna si Guy. Bahala na sina Ernie Rojas na mag-isip ng paraan,” malinaw na statement ni Vilma. Noong una, matunog na ang titulo a plain “T-bird” lamang. Nang sinimulan na, naging “T-Bird at Ako.” Whose idea? “Excuse me, it’s not me who asked for that. Hindi sa akin galing, at huwag isiping ako ang nag-suggest. Nang tinanggap ko ang project, alamg kong title ay “T-Bird,” mariin ang sabi ni Vilma at kapani-paniwala namang talaga. Nang lapitan ni Zialcita si Guy at inalok nito, he told Guy na “Pumayag na si Vilma. Pinangako niya sa akin ito right after she won the best actress award nitong filmfest.” Hesitant si Guy na tanggapin sana ang proyekto. “Prangkahan, sige. Si Danny ay identified kay Vilma. Nagtrabaho na sila together. Kami ni Danny, ngayon pa lang. Kilalang-kilala ni Vilma ang grupo ni Danny – Ernie and company. Ako, ngayon pa lang…kaya andu’n din ang kaba. Andu’n ang duda. Tagilid kaya ako?…Pero sinasabi ko naman ngayon, fair sila. Okey lang!”

Teka balki tayo sa first shooting day. Hayun, dumating na rin si Zialcita. Aba ayaw patawarin nin Vilma at Guy. “Sorry, pero pangako, ibo-blow out ko kayo,” pilyo niyang sabi as he stepped into the scene. Unang eksena pa lamang ay pinagsabong na niya ang dalawang bida. Malulutong na sagutan. May tulakan pa. Ngayon nga lamang nagkatapat sina Guy at Vilma nang “solohan.” Ang ibig naming sabihin, nagsama na sila in the past, pero mayroon silang ibang support at bibihira ang mga eksena nila together. But this time, sila lamang dalawa ang naka-sentro. nagsasabong. At hindi na pakanta-kanta sa ilalim ng puno or pasayaw-sayaw lamang sa entablado. Sabungan na ito ng dalawang premyadong aktres. Ng dalawang marurunong at malalakas sa takilya. Sino ang mas mahusay? Ang masa star? Ang mas karapat-dapat? Sino ang tunay na Reyna? Ang tunay na superstar? Hayan. Hulyo na nga. Hindi pa rin tapos ang “T-Bird At Ako.” Ba, nahihirapang pagtapatin ang schedules nina Vilma at Guy. At ano na nga ang nangyari between the two since their first shooting day? To the public, para bang mas magkaibigan na sila. The wall first started to crumble when Guy lost her Papay Tayoy. Vilma went out of her way not only to be among the first to send flowers, but also came to the wake. When Vilma’s son Lucky celebrated his bday, Guy sent Ian and Lot-Lot to Vilma and Edu’s home in Magallanes to bring their gifts. Edu later called up Guy to extend his gratitude sa regalong iyon. “Is this Miss Aunor?” tanong ni Edu sa kabilang linya. “Maraming salamat sa pinadala ninyong regalo at sa pagbisita nina Ian at Lot-Lot.” When Vilma and Guy saw each other on the set again, Vilma reiterated her pasasalamat to Aunor. But wait…may panibagong round.

Entra ang Sunday program ni Vilma. “Vilma in Person.” Halos katapat ng “Superstar”ni Guy. A new contest. Pero look naman, ang isa sa mga guest ni Vilma sa opening show niya ay si Guy. At di ba nagpunta rin si Vilma sa “Geym na Geyme” na isang produksiyon ng NV? When Guy celebrated her birthday on “Superstar,” it was Vilma’s turn to guest. Give and take ‘ika nga. But people are wondering. At hindi ko maaalis sa mga tao ang mag-isip ng ganito – ggano kalalim ba or kababaw ang sinasabing friendship ng dalawa? Sa opinyon ko, they are not eh best of friends in the truest sense of the word. They are friends alright, at mas nagbabatian na sila kaysa dati. Pero mukha yatang malabo kung iisiping ang pagsasamahan nila will even go deeper. Unang-una, they don’t exactly move in the same circles. While pareho nga silang superstars, parehong Reyna, mayroon silang sari-sariling kaibigan. Magkaiba ng hilig sa buhay. Magkaiba ng interes. Magkaiba ng ugali. Magkaiba sa maraming bagay. Sino ba yung nagsabing bibihirang nagkakasundo ang Scorpio (Vi) at Gemini (Guy)? Recently, tinalbugan ni Vilma si Guy nang nagkasunod ang dalawa nitong acting awards. After Vi’s victory sa filmfest, sumunod naman ay sa FAMAS. The last award na natanggap ni Guy ay mula sa Catholic Mass Media for her outstanding performance sa “Bakit Bughaw Ang Langit.” While sa FAMAS ay medyo tabla na sila ng labanan (tigda-dalawa na bilang best actress), sa Urian lamang na lamang si Guy. Vilma has yet to win an Urian award. Sa filmfest, mas marami rin ang recognition ni Guy. Sa box-office, statistic say na mas nakakalamang si Vilma. Her latest, “Relasyon” ay kumita ng more than one million sa first two days pa lamang. Now, people are curious at inaabangan kung madadaig ito ng “Annie Sabungera” ni Aunor.

ARTICLES - Jingle Sensation 19 July 1982Sa survey sa tv, still it’s “Superstar”that’s ahead of “V.I.P.” Sa film offers, paramihan ang dalawa. Vilma has “Never Say Goodbye,” “A Very Private Affair,” “Haplos,” “Once There Was A Love,” two untiled pictures for Regal, another for Film Ventures and “Hiram” for Lea. Si Guy ay mayroong “Himala,”dalawang commitments kay Peter Gan, a possible movie with Rudy Fernandez, and “Black and White” with Redford White. Ang tanong ito nga magsasabi kung sino sa dalawa ang mas tatagal. Andýan na nga ang mga bagong mukha, mas aspiring young female star na mayroon na rin namang maipagmamalaking following. Are Vilma andGuy still good for another ten years? While it is true that Vilma will not be as interesting without Guy and vice-versa, puwede rin namang either magkahatakan sila paitaas or paibaba. One thing is definited though with the two: they have to survive together. Pag nawala si Vi, wala na rin si Guy. Pagum-exit si Guy, madadamay si Vilma. At ngayon ngaý inaabangan ang pagsasabong nila sa “T-Bird At Ako.” Abogadang may identity crisis si Guy. Si Vilma naman ay isang prostiture na nakapatay. Their words clash when the lawyer offers her services to defend the killer. Vilma wonders why Guy is determined to win her case when they’re not even friends. Vilma dances at a bar and Guy feels some attraction. Some kind of a love story na si Danny Zialcita ang inspiradong magpresent at mag-interpret in such a way na magkakabanatan nang husto and akting ng dalawa. Pero habang naghihintay ang publiko…Kami naman ang kinakabahan. Sa sarili namin, gusto naming malaman kung kailan pa kaya matatapos ang “T-Bird At Ako.” – Baby K. Jimenez, Photos: Joe Claroniño, Jingle Sensation Magazine, 19 July 1982, re-posted at Pelikula Atbp (READ MORE)

Vilma Hindi Kukupas

MEMORABILIA - Pilipino Magazine June 3 1970 (1)

Kasama ni Vilma sa pablat si Sonny Cortez, na ngayoý isang contract star ng Virgo. May sariling paraan ng pagkanta, si Sonny ay malapit nang hagaan sa Kanyang TV show, “Sonny Side Up”sa KBS.

Ang tunay na kagandahan daw ay wala sa kaanyuna kundi nasa ugali. Hindi ang tinatawag na kagandahang panlabas kundi ang kagandahan ng kanyang kalooban. At ang kagandahang ito, na walang pagkupas, ang siyang hagdan ni Vilma Santos tungo sa tagumpay. Sinumang makadaupang-palad ni Vilma ay hindi maaaring di makapansin na ang tunay niyang pagkatao ay bukas na bakas sa kanyang maaliwalas na mukha. Hindi lamang dahil sa palagi itong nakangiti (bagamat kung minsan na tuloy-tuloy ang siyuting ay kababasan din siya ng pagkahapo). Hindi lamang dahil sa totohanan niyang bukas na pagbibigay sa mga interview at pictorial saka sa mga fans na nagnanais na siya’y makaniig o mahingan ng autograph. Ang naiiwang impression ng lahat kay ay ang kanyang katapatan at kabaitan. Madali siyang makagiliwan hindi lamang dahil sa mahusay siyang kausap kundi masisinag sa kanya ang kababaang-loob. “Pasensiyosa na, maunawain pa,”anang masugid niyang tagahanga na si Manila Ballesteros. At kund kilala ninyo si Manila, maniniwala kayo sa sinasabi niyang ito. “At mahinhin pa,”dagdag naman ni Marie, isa pa ring “anino” ni Vilma na hindi nawawala saan man magpunta ang star. Bukod sa mga katangiang iyan, ang hidig na napupuri ng mga direktor na nakasama na ni Vilma ay ang kanyang professionalism. Tulad na lamang noong minsan na mag-lication shooting sila sa Merville Park sa Parañaque, Rizal. Ang eksena ay isang dream sequence at itoý kinunan sa gilid ng fountain na nakabungad sa open-air theater ng nasabing subdivision.

MEMORABILIA - Pilipino Magazine June 3 1970 (2)Malamig na ang simoy ng hangin noon (lampas hatinggabi nang idaos ang siyuting) ngunit lalong naging maginaw nang buksan na ang dancing waters. Pinapuwesto na sina Vilma, Eddie Peregrina, Alona Alegre at Edgar Mortiz sa gilid ng fountain at para namang sinasadya, patungo sa kanila ang hangin kung kayat kahit sa malayo, kitang-kita ang panginginig ng mga tuhod at baba ng apat na bituin. At dahil nga mga professional sila, tuloy rin ang siyuting. Maunawain naman ang direktor at pinilit nilang tapusin ang eksena sa lalong madaling panahon. Anupa’t parang sinusubok na talaga, kung kailan solo frame nina Vilma at Edgar noon pa kinailangang mag-reload ang cameraman ng negatibo. Hindi naman makaalis ang dalawa sapagkata masisira ang continuity ng eksena, di katakatakot na pintas na naman ang ibubuntonghininga ninyo sa panonood nito. Minsan naman, nalipasan ng gutom ang kanyang ina na kasama niyang lagi saan man siya dalhin ng kanyang mga commitments nang kinailangan nitong makipagkita sa isang prodyuser at abutan ng traffic sa oras ng pagkain. Nang bumalik ito sa set ng siyuting ang tiyan. Nagkataon naman na comedy ang eksenang kukunan at close-up rin, ngunit buong husay na nagampanan ito ni Vilma sa kabila ng labis na pag-aalala sa ina. Maging parteng ito ay napupuri rin ang dalagita. Hindi lamang daw ito mapagmahal at masunuring anak. May isip na ito at kailanman ay hindi dinulutan ang mga magulang ng sakit sa ulo, lalo na sa kanyang pag-aaral. Natural amn na purihin ito ng kanyang ina at ama na sina Ginoo at Ginang Amado Santos (ang dating Milagros Tuazon), hindi naman masasabing OA kapag nakilala ninyo nang lubusan ang bituin.

Maging ang kanyang mga kapatid ay walang maipipintas sa ugali nito at hindi lamang daw dahil sa pinagbibigyan sila nito lagi sa kanilang favorite shows na telebisyon. Maalalahanin daw ito at hindi kailanman ginagawang dahilan ang kanyang pagiging star sa tahanan, kahit na sa biro. Ang katotohanan niyan, sa loob ng anin na taong inilalagi ni Vilma sa show business, wala pang narinig na namintas o nag-complain sa kanya. Sa halip, pulos papuri ang inaani niya at kapag nakilala na ninyo siya, hindi niyon masasabing exaggeration o too impossible to be true ito. Hindi rin naman masasabing aral o pilit ang kanyang magandang pakikitungo sa lahat. Pagkat hindi lamang pantay-pantay ang pagkamagiliw niya, kundi salat ito sa pagkukunwari. Sa isang kabataang tulad niya, madaling mauunawaan kung siya man ay magkamali paminsan-minsan, ngunit sa wari’y malayong mangyari sa isang bituin kay Vilma, ang labis na paniniwala sa sarili. Hindi kataka-taka kung gayon kung bakit siya ang hinuhulaang isa sa mangilan-ngilang kabataang bituin na mananatiling sikat sa mahabang panahon. Hindi rin mahirap paniwalaan kung bakit marami ang humahanga sa bituing ito, fan man o hindi. Paanoý taglay niya ang uri ng kayamananang hindi mabibili ng salapi, isang kayamanang bibihira ang nagbibigay ng halaga, ang kagandahang walang pagkupas: magandang ugali. – Ched Gonzales, Pilipino Magazine, 03 June 1970, reposted from Pelikula Atbp (READ MORE)

Remembering Mark Gil

This slideshow requires JavaScript.

Bing Pimentel – “…We were supposed to be kissing while watching a very violent scene from Stanley Kubrick’s ‘A Clockwork Orange…I was stiff, naturally, because Mark was practically a stranger and it was my first day on the set of my first movie…I didn’t think much of him because I was dating another actor that time, (Roel Vergel de Dios)…After 28 takes, the director yelled ‘Pack up! Mag-date muna kayo!’ (Go out on a date first!)…” – Bayani San Diego Jr., Philippine Daily Inquirer, 25 September 2014 (READ MORE)

Enchanted Family – “…On a more personal note, we got to know Mark earlier than most because, in the ’70s, we tapped his beautiful and gifted mother, Rosemarie Gil, as one of the hosts (along with Pete Roa, Gigi Lacson and Bey Vito) of the pioneering TV magazine show, “Sanlinggo,” that we scripted and directed for PTV 4. Rosemarie would sometimes bring her children to our taping and shooting sessions, so we first saw Mark, Cherie and Michael as lovely and spirited kids, and we found the entire family, including dad Eddie Mesa (a fine singer and actor in his own right) absolutely enchanting. That early, we simply knew that all of the Eigenmann kids would also become exceptional performers and stars. —What we didn’t know was that their thespic genes would “power” another generation of dynamic players, including Mark’s son, Sid Lucero, who was named after the character he played in “Batch ’81,” and Andi Eigenmann…” – Nestor U. Torre, Philippine Daily Inquirer, 06 September 2014 (READ MORE)

Still Friends – “…THE movie Miss X, filmed and released in the ’80s, will forever be memorable to Mark Gil. Then still very young and raw as far as acting is concerned, Direk Gil Portes tapped Mark to play Governor Vi’s leading man. Miss X had Governor Vi playing the title role. It was filmed entirely in Amsterdam, the official capital of the Netherlands. The entire cast, crew and staff, headed, of course, by Direk Gil, stayed in Amsterdam for about a month. As expected, the film was a blockbuster when it was shown. Henceforth, Mark admitted, life was never the same for him after the film. That he has a lot to thank Governor Vi is a given. Kaya for Mark, ang chance na makatrabaho uli si Gov. Vi is something to be grateful about. “Kasi she has not changed,” aniya. “Kung ano’ng pag-uugali niya when we were in Amsterdam together at pareho pa kaming bata noon, ganu’n pa rin siya ngayon. “Considering all the achievements na kanyang natamo, ’di lang bilang artista kundi bilang public official din, I am glad she still takes to me as a friend,” pahayag ni Mark. Doing The Healing with Gov. Vi is another challenge for the actor….” – Nel Alejandrino, Journal, July 11, 2012

Days in Amsterdam – “…Where to now?” I heard my mommy ask Gil when all the proper and necessary introductions were conducted. “Since it is a Sunday,” Gil suggests, “Why don’t we hear mass at the church of the Bigginhoff?” The church is situated in a strategic area, along several residential houses, and it is one of the only two Catholic churches in Amsterdam. Since between the two churches, it is the Bigginhoff which celebrates one mass in English, it is where most Filipinos attend their Sunday mass. The front yard of the church, after the mass, serves as a melting pot of sorts for most Filipinos. It si here where they renew acquaintances, exchange tete-a-tete, or get the latest tsismis about a fellow Filipinos. It is in this area where my group and I chanced upon Eddie Gutierrez, who was on the last leg of his European tour. Eddie works as a promotional salesman for Belcraft International, a firm which has its main office in Canada and which specializes in household wares….Happily for all of us, nothing untoward happened since then. We managed to even finish shooting the entire movie ahead of schedule. Now that I am back home, things which I should have done and which I shouldn’t keep rushing back into my mind. Truly, my days in Amsterdam continue to evoke memories for me, both pleasant and otherwise. For example, how can I forget the group who made up Miss X? They were such a happy lot that I would love working with them again. Gil, my director, despite himself, is a dear. I love the guy, since I know he loves me, too. Mark G., my leading man, will forever hold a special place in my heart. He proved so sweet, so pleasant to work with, so much so, I pray he will succeed. And my Ductch leading man, Max van Os, he did make my last days in Amsterdam memorable. I will always take him as one of the most warm-heated persons I’ve ever met in my whole life. My memories of Amsterdam will never be complete without me mentioning the kindness and generosity of the Filipinos residing there. The way they welcomed and treated us in their respective homes truly amazed me. I love them all and will cherish their memories for a long, long time…” – Ethelwolda A. Ramos, Expressweek December 20, 1979 (READ MORE)

Generous Actor – “…If there is one thing that Mark Gil should be remembered for, it is his generosity. His career is marked by performances wherein he is required to work with others, whether it is a director with a distinctly unique vision or filmmaking style, or an ensemble of actors with varying ranges. In all his works, it never appeared that he was occupying much of the limelight. He was simply not there for himself. He was there for the film. Even Sid Lucero, the name that jumpstarted his career, he generously lent to his son, Timothy Eigenmann. Perhaps this is the reason why Mark Gil is such a great actor. He just had so much to give, but too little time to keep giving…Even up to the end, he was preparing for projects, for various filmmakers, for himself. There were simply no boundaries, not even the pain he was suffering because of the illness he had kept a secret, when it comes to his craft…” – Oggs Cruz, Rappler, 02 Sep 2014 (READ MORE)

Nora Aunor on Mark Gil – “…I got to work with Mark in ‘Rock ’n’ Roll’ (1981) and then in ‘Babae’ (1997). He was one of the best. I would get nervous in our scenes together. I last saw him at the thanksgiving party of Direk Maryo J. de los Reyes last year. We talked about making a movie together again. Sayang it didn’t push through. He still had so much to give to the movie industry…” – Bayani San Diego Jr., Philippine Daily Inquirer, 08 Sep 2014 (READ MORE)

Raphael Joseph De Mesa Eigenmann (born September 25, 1961), better known as Mark Gil, is a Filipino actor. He is the son of actors Eddie Mesa and Rosemarie Gil, brother of actors Michael de Mesa and Cherie Gil. He is fourth Filipino, fourth Spanish, and half Swiss German American descent. He is the father of singer/actor Gabby Eigenmann and Ira Eigenmann from actress Irene Celebre. He is also the father of Tim “Sid Lucero” Eigenmann and Maxene “Max” Eigenmann from actress Bing Pimentel, and of Andi Eigenmann from another actress, Jaclyn Jose. He has been married for 18 yrs to Maricar Jacinto-Eigenmann. – Wikipedia (READ MORE)

Related Reading:

Magkaribal is 36 (Videos)

FILMS - Magkaribal 6

Released Date: August 17, 1979

Plot Description: A story of a woman whose closest friend became her worst rival. They were once very close to each other-almost like sisters. She even confides all her troubles and heartaches to this friend. Later, she sensed some changes in her friend’s attitude towards her which became obvious when this friend of hers tried to outshine her in everything. She tried not to mind this but worse came to worst when she discovered that the other woman in her love one’s life is the very same friend thus a never-ending conflict arised. It stars: Vilma Santos, Christopher de Leon, Alma Moreno. – Trigon Video

Kinakaharap at Hinaharap ng Industriya ng Pelikulang Pilipino


Vilma Santos, U.P. Gawad Plaridel 2005 Awardee, July 4, 2005

Established in 2004 by the University of the Philippines (U.P.) College of Mass Communication, the annual U.P. Gawad Plaridel is the sole award given in the U.P. System to outstanding Filipino media practitioners who have excelled in any of the media (print, radio, film, television, and new media) and have performed with the highest level of professional integrity in the interest of public service. The award is named after Marcelo H. del Pilar (nom de plume, Plaridel), the selfless propagandist whose stewardship of the reformist newspaper La Solidaridad helped crystallize nationalist sentiments and ignite libertarian ideas in the 1890s. Like Plaridel, the recipient of the award must believe in the vision of a Philippine society that is egalitarian, participative, and progressive, and in media that are socially responsible, critical and vigilant, liberative and transformative, and free and independent.

The first U.P. Gawad Plaridel was given to Eugenia Duran-Apostol in 2004 for her contributions to print media. For the year 2005, the award was given to an outstanding practitioner in film — Ms. Rosa Vilma T. Santos-Recto (aka Vilma Santos). She was chosen, among other reasons, for building a brilliant career which saw her grow from popular icon to professional actor through self-discipline and tireless honing of her craft; for bravely using her popularity as an actor to choose roles which bring to the public attention an astounding range of female experiences as well as an array of problems confronting women of different classes and sectors in contemporary Filipino society; and for bringing to life on screen characters whose stories have the effect of raising or transforming the consciousness of women, leading them a few steps closer to a deeper understanding of their situation vis-à-vis the patriarchy and to the ability to control their own lives and make empowered choices of their own.

As the 2005 awardee, Santos delivered this Plaridel Lecture during the U.P. Gawad Plaridel Paggawad at Lektyur on July 4, 2005 at the U.P. Film Institute Cine Adarna (formerly U.P. Film Center). More than 1,000 people attended the event, among them National Artist Napoleon V. Abueva (who sculpted the U.P. Gawad Plaridel trophy); Senator Ralph Recto; U.P. President Emerlinda R. Roman; U.P. Diliman Chancellor Sergio S. Cao; 2004 U.P. Gawad Plaridel awardee Eugenia Duran Apostol; Film Development Council of the Philippines Chair Laurice Guillen-Feleo; Film Academy of the Philippines Chair Atty. Espiridion Laxa; ABS-CBN Executive Vice President Charo Santos-Concio; film directors Chito Roño and Jerry Sineneng; film critic Dr. Bienvenido Lumbera; writers Ricky Lee, Pete Lacaba, and Marra PL. Lanot; actor Tirso Cruz III; and faculty members and mass communication students from U.P. Officials, faculty members, and students from Miriam College, Polytechnic University of the Philippines, University of the East, Trinity College of Quezon City, Ateneo de Manila University, De La Salle University (Lipa), and the Batangas State University were also present.

Kinakaharap at Hinaharap ng Industriya ng Pelikulang Pilipino
ni Vilma Santos, U.P. Gawad Plaridel 2005 Awardee, July 4, 2005

Noong ginawa ko ang pelikulang Ging (1964), ako ay sampung (10) taong gulang. Mahigit kumulang 200 pelikula na ang aking nagawa. Kaya sa araw na ito, nais kong ibahagi ang naging karanasan ko at mga pananaw sa mahabang panahong ito sa daigdig na pinanggalingan ko: ang daigdig ng pelikulang Pilipino, ang daigdig din na naging dahilan kung bakit ako ay nasa harapan ninyo ngayon, ang daigdig na ang sabi ng iba ay naghihingalo na. Malayong-malayo sa kasalukuyang paghihingalo ang industriya ng pelikula noong nagsisimula pa ako dito. Mula edad 9 hanggang 15 ay nakagawa na ako ng 25 pelikula, halos 5 pelikula bawat taon. Sa maagang panahong iyon, ako ay kumikita na. Ilan sa mga pelikulang ginawa ko noon ay ang Trudis Liit (1963), Anak, Ang Iyong Ina (1963), Naligaw na Anghel (1964), Hampaslupang Maton (1966) at De Colores (1968). Hindi ko alam kung ang mga ito ay dapat kong ipagmalaki, pero para sa akin, dito ako nag-umpisa, at maaayos at magagaling ang mga pelikulang ito. Nakakatawa lang ang mga titulo. Pero ipinagmamalaki kong sabihing kumita ang mga pelikulang iyan. Kasi, wala pang pirated CDs at DVDs noon, wala pang cable television. Madalang pa ang dating ng dayuhang pelikula. Noong mga panahong iyon, mga 10 taon pa lang ako ay may teleserye na ako. Ito ay Ang Larawan ng Pag-ibig. Primetime ito na ipinapalabas mula 6:00 hanggang 6:30 ng gabi. Noong nagdadalaga na ako noong 1960s at unang bahagi ng 1970s, pakanta-kanta at pasayaw-sayaw naman kami ng aking kasamahan. Kung hindi sa loob ng studio ay ginagawa namin iyon sa ilalim ng punong mangga. Sa loob lamang ng dalawang linggo ay may bagong pelikula na namang ipalalabas at tinatangkilik naman ng mga fans. Ilan sa mga pelikulang ito ay ang Songs and Lovers (1970), I Love You Honey (1970), Edgar Loves Vilma (1970), Takbo, Vilma, Dali (1972), Hatinggabi Na, Vilma (1972), at Vilma and the Beep, Beep, Minica (1974).

Totoo pong nakakatuwa ang mga titulo, pero noong mga panahong iyon, tuwang-tuwa ang mga fans, at lalo silang naligayahan noong ginampanan ko ang papel ng isang Dyesebel at nang ako ay naging Darna din. Pambihira ang mga fans noong araw. Ang tawag sa kanila ay mga fanatics. Ang ginagawa nila ay ginugupit lahat ng artikulo ng kanilang mga idolo, nililinis, inaayos at inilalagay sa album. Hanggang ngayon, sa aking tanggapan sa Lungsod ng Lipa, ay nagpupunta pa rin sila sa akin, mga kasing-edad ko na rin at ipinapakita nila sa akin ang mga album – iyong iba’y kulay sepia na – at pinapapirmahan. Pero dumating ang punto sa buhay ko na kailangan ko nang magpasya kung ano ang dapat na maging direksiyon ng aking buhay bilang isang artista. Ako ay ginabayan ng aking mga magulang at mga taong malalapit sa akin, tulad nina Atty. [Espiridion] Laxa, Manay [Marichu Maceda] at ang naging manager ko noon, ang yumaong si William Leary. Hindi naman maaaring habambuhay ay wala akong gagawin kundi magpa-cute sa mga papel na ginagampanan ko. Hindi na rin gaanong kinakagat ng mga tao noon ang mga love team. Noong mga panahong iyon, tumitindi na ang kompetisyon sa pag-arte. Naghahanap na rin ako ng mga pelikula na babagay sa edad ko, mga pelikulang masasabi kong puwedeng seryosohin. Naghahanap na ako ng matinong script, may istorya, may nilalaman, iyong maiintindihan ng mga tao, hindi hiwalay sa katotohanan. Nag-iisip na ako. At unti-unti nang nabubuo sa aking isip ang magiging direksyon ng buhay ko bilang isang artista. At nag-umpisa akong tumanggap ng mga pelikulang mas malaman kaysa doon sa mga naunang pelikulang aking ginawa. Malaman dahil mas may script, mas may istorya at direksyon. Kabilang sa mga pelikulang ito ang Tag-ulan sa Tag-araw (1975) at Nakakahiya (1975) at Nakakahiya II (1976) kung saan nakasama ko ang namayapang si Eddie Rodriguez. Nariyan din ang Dalawang Ibon, Isang Pugad (1977) na ginawa ko sa Lea Productions.

Ang mga pelikulang ito at iba pang ginawa ko noon ay nakatulong sa akin para mahasa ko ang aking kakayahan sa pag-arte. Bukod dito, kumikita rin ang mga pelikula ko noon at napakahalaga para sa mga prodyuser at artistang katulad ko ang kumikitang pelikula. Hindi tayo nawawalan ng assignment. Noon na may nag-alok sa akin ng isang pelikulang naiiba sa lahat ng pelikulang ginawa ko – ang Burlesk Queen (1977). Hindi ko pa nagagawa ang papel na ginampanan ko rito. Kinakailangan nito ang ibang klaseng tapang ng loob. Naitanong ko sa sarili ko noon: Tanggapin kaya ako ng mga manonood sa ganitong papel? Ano kaya ang sasabihin ng mga madre? Ako ay nag-aral sa St. Mary’s Academy sa ilalim ng RVM Sisters. Kay rami kong pagtatanong at pagdududa. Hanggang sa mabasa ko ang script. Kay ganda ng script! Nagpasiya akong sumugal dito. Dalawampu’t tatlong taong gulang ako noon. Ang pelikulang ito ang nagmulat sa akin sa maraming bagay. Naging matagumpay ito. Pinilahan at pinuri pa ng mga kritiko. Binuksan pa nito ang isipan ng mga tao sa kalagayan at tibay ng loob ng isang babae. Naisip ko rin na kung lalo kong pagbubutihin ang pagganap sa pelikula, kung magiging propesyunal ako sa aking pagtatrabaho, at kung pipili ako ng mahusay na script, may mararating ako sa larangan ng napili kong mundo – ang mundo ng pelikula. Kaya lang puro mga commercial films ang dumadating sa akin noon, pero mga magagandang pelikula din naman. Ang mga ito ay hinango sa komiks at radyo, tulad ng Sinasamba Kita (1982), Gaano Kadalas Ang Minsan? (1982), Paano Ba Ang Mangarap? (1983). Kumita ang mga pelikulang ito. At kapag marami kang pelikulang kumikita ay talagang sikat ka at mas marami ang offers. Ang kasabihan noon ay sukatan daw ng kasikatan ng isang artista ang tinatawag na box-office appeal niya. Mabuti na lamang at nariyan ang ating mga magagaling na direktor noong mga panahong iyon, katulad nina Ishmael Bernal, Lino Brocka, Mike de Leon, Laurice Guillen, at Marilou Diaz-Abaya.

At dumating na nga at inalok sa akin ang papel ng isang kerida sa pelikulang Relasyon (1982). Muli ko na namang tinanong ang aking sarili: Uubra ba ito sa mga tao? Kasi ang bida ay isang kerida. Pero may laman naman ang istorya. Maraming kababaihan ang makaka-relate sa papel na iyon at si Ishmael Bernal pa ang direktor. Tinanggap ko ang pelikula. Kinilala, kumita ang pelikula, at pinalad akong manalo ng award sa iba’t ibang award-giving bodies. Dito ko nakuha ang aking grand slam. Pagkatapos ng Relasyon, kasunod agad na ginawa ko ang pelikulang Broken Marriage (1983). Si Ishmael Bernal muli ang nagdirek nito. Inilalarawan ng pelikulang ito ang nangyayari sa mag-asawang hindi pareho ang prayoridad sa buhay. Dahil dito ay nagkahiwalay sila at naapektuhan ang kanilang mga anak. Pero mayroon akong napakalaking natutunan sa paggawa ko ng pelikulang ito. Noong nanalo ako ng mga awards – grand slam pa – sabi ko sa sarili ko: “Magaling na ako!” Pagkakuha ko ng isa sa apat na award, nag-unang shooting day na agad ang pelikulang Broken Marriage at drama agad ang unang eksena namin ni Christopher de Leon. Aba! Na-take 7 ako! Sabi sa akin ni Ishmael Bernal: “Bakit Vi, ano ba ang nangyayari sa iyo? Nagdadrama ka pero bakit may twinkle-twinkle ang mga mata mo?”.. Sabi ko: “Direk, umaarte naman po ako, ah.” Sinabihan ako ni direk ng “Anong arte yan!!!?” At ipinasok niya ako sa kubeta, at ako ay ikinulong niya dito. Pagkatapos ay pinag-jogging niya ako ng 10 minuto. Ang sabi niya sa akin: “Huwag kang mag-ilusyon! Hindi ibig sabihin na dahil tumanggap ka ng award, eh, magaling ka na! Mag-jogging ka diyan at tanggalin mo ang ilusyon na iyan sa iyong sarili!” Pagkatapos ng insidenteng ito, natanim sa isip ko na ang pag-aaral pala, paghahasa at pagdagdag ng kaalaman sa larangang aking pinili, ay dapat tuluy-tuloy. Hindi ibig sabihin na dahil may best actress award ka ay ikaw na ang pinakamagaling at hindi mo na kailangang mag-aral.

Maraming magagaling, kaya kailangan walang hinto ang pag-aaral. Ito ay patuloy kong ginagawa. Pagkatapos ng pelikulang Broken Marriage, naging madre naman ako sa pelikula ni Mike de Leon na Sister Stella L. (1984). Kasabay nitong ipinalabas ang pelikula ni Ms. Sharon Cuneta. Hindi ko lang maalala ang titulo ng pelikulang ito ni Sharon, kung Bituing Walang Ningning (1984) o Bukas Luluhod ang mga Tala (1984), pero sabay ang unang araw ng palabas ng aming mga pelikula at talaga napaluhod ang ningning ng tala ko dahil nilangaw ang pelikula ko! Umiiyak akong nagpunta kay Mother Lily [Monteverde], pero ang sabi lang niya: “Ganyan talaga ang buhay.” Gayunpaman, ako ay labis na natutuwa – at aking ipinagmamalaki ito – sapagkat sa kabila ng mapait na nangyari sa pelikulang Sister Stella L., hanggang ngayon ay natatandaan pa ng mga tao ang pelikulang ito at itinuturing pang isa sa mga pinakamahuhusay na pelikula sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino. Napakatapang ng pelikulang Sister Stella L. Lakasan lang talaga ng loob. Marami talaga kaming itinaya sa pelikulang ito. Dalawampung taon na ang nakakaraan, ngunit sariwa pa sa akin ang mga eksena kong ginawa dito. Napaka-makatotohanan ang mga eksenang aming ginawa para sa mga manggagawa. Pero sa ngayon, makaraan ang 20 taon, parang iyong aming inilahad na mga problema noon ay siya pa ring mga problema natin ngayon. Parang walang nagbago. Sa pelikulang Rubia Servios (1978) na ginawa namin ni Direktor Lino Brocka, biktima ng rape naman ako dito. Pero sa halip na manahimik at umasa na lang sa batas, ako ay naghiganti. Pinatay ko ang aking rapist na si Phillip Salvador. Natakot ako sa ending ng pelikula dahil baka kung ano na naman ang sasabihin ng mga makakapanood. Pero nakuha ko ang simpatiya ng mga manonood at tinangkilik ng mga tao ang aking pelikula. Marahil ay naging epektibo ang aking pag-arte dito at nagabayan ako ng husay ni Direk Lino Brocka.

May kasabihan kami sa industriya na sa pelikula, bawal na bawal patayin ang bida. Hindi raw nagugustuhan ng mga fans. Dahil dito, hindi raw kumikita ang pelikula. Pero may ginawa akong dalawang pelikulang talaga namang sumugal kami. Katulad ng pelikulang Pahiram ng Isang Umaga (1989) na isinulat ni Jose Javier Reyes na ginawa namin ni Direk Ishmael Bernal noong 1989. Namatay ang karakter ko sa pelikulang ito pero kumita ito, taliwas sa tradisyunal na paniniwala ng ibang tao. Ngunit higit na mas mahalaga ang nilalaman ng pelikulang ito. Nadiskubre ng karakter ko sa pelikulang ito na mayroon siyang kanser at ilang buwan na lamang ay babawian na siya ng buhay. Pero naging matatag siya. Hinarap at inihanda niya ang kanyang sarili sa kahihinatnan niya at ng kanyang anak. Ipinakita nito ang katatagan at katapangan ng isang babae sa harap ng napakatinding krisis sa kanyang buhay. Gayundin ang pelikulang Dahil Mahal Kita (The Dolzura Cortez Story) (1993) na hango sa tunay na buhay. Ginampanan ko ang papel ng isang biktima ng anti-immune deficiency syndrome (AIDS) na namatay dahil sa sakit na ito. Ito ang kauna-unahang pelikulang Pilipino na tumalakay sa sakit na AIDS. Pumayag akong gawin ang pelikula dahil sa pamamagitan nito, mailalarawan namin ang tunay na nangyayari sa isang biktima ng AIDS at ang nagiging kalagayan niya sa ating lipunan. Noong isinali namin sa Manila Film Festival ang pelikulang ito, tinangkilik ito ng mga manonood. Nabuksan pa namin ang mga mata ng tao tungkol sa sakit na AIDS. Sa pelikulang Ipagpatawad Mo (1991), sinikap naman naming talakayin ang isa pang uri ng sakit na hindi naman nakamamatay pero kailangang harapin at unawain lalo na ng isang magulang na may anak na nagtataglay ng ganitong sakit: ang autism. Ito ang unang pelikulang tumalakay sa sakit na ito. Sumugal kami dito at pinanood naman ito ng napakarami nating mga kababayan.

Sa pelikulang Anak (2000) naman, makatotohanan naming nailarawan ang mga problemang umuusbong sa pagitan ng anak at ng isang magulang, lalo na ng isang ina, na kailangang mangibang bansa para magtrabaho at masuportahan ang kanilang mga pangangailangan; ang hirap na dinaranas at tinitiis ng mga domestic helpers natin; ang kaawa-awang kalagayan ng mga anak na naiiwan nila; at ang katatagan ng isang babae bilang ina at asawa sa gitna ng kahirapan at mga pagsubok sa buhay. Isa rin ito sa mga pelikulang talagang tumatak sa akin. Hindi ko rin ito makakakalimutan. Ganito rin halos ang mga karakter na aking binigyang-buhay sa mga sumunod kong pelikula. Katulad ng Bata-Bata…Paano Ka Ginawa (1998) ni Direk Chito Roño. Ginampanan ko ang papel ni Leah Bustamante na ayaw magpatali sa leeg at maging sunud-sunuran lang sa kinakasamang lalaki. Prangka. Matapang. May tiwala sa sarili. May sariling prinsipyo at pamantayan sa buhay bilang isang tao, bagama’t isa rin siyang ina. Samakatuwid, hindi siya ordinaryong babae. Sa Dekada ’70 (2002), nagkasama kaming muli ni Direk Chito Roño. Ginampanan ko ang papel ng isang tahimik na ina na dahil sa kanyang personal na karanasan ay namulat sa hindi makatarungan, hindi makatao at mapang-aping elemento ng diktaduryang pamahalaan. Ipinakita rin dito ang pagkamulat ng isang tipikal na maybahay sa hindi pantay na pagtingin ng lipunan sa karapatan at kakayahan ng mga babae at ang pagbibigay-halaga niya sa kanyang sarili. Itong mga bagay na ito ang nagbunsod sa kanya na makiisa at makilahok sa mga pwersang nakikipaglaban para sa pampulitika at panlipunang pagbabago. Isa itong pelikula na akin ding ipinagmamalaki.

Gusto ko ring pasalamatan ang mga aktor na nakasama ko na nagbigay ng kanilang suporta. Ang mga naglapat ng musika, mga editor, mga production designers, at lahat ng mga nakasama namin na tinatawag nilang technical staff o mga tao sa likod ng kamera. Higit sa lahat, gusto kong pasalamatan ang lahat ng aking naging mga prodyuser, sapagkat sila ang nagtiwala sa inyong lingkod at nagbigay sa akin ng mga pelikulang tunay na maipagmamalaki. Kung may pagkakaisa talaga ang lahat, nagtatrabaho, nagtutulungan, may kakayahan at may direksyon ang kanilang pinaghihirapan, makakalikha talaga tayo ng isang pelikula na mataas ang kalidad at talaga namang kaya nating ipagmalaki. Bagama’t wala na sa ating tabi ngayon sina Direktor Lino Brocka at Ismael Bernal at hindi na aktibo si Mike De Leon, marami pa rin tayong mga direktor na nagtataglay ng galing o talino. Nariyan sina Direk Chito Roño, Olive Lamasan, Jeffrey Jeturian, Jerry Sineneng, at marami pang iba. Marami rin tayong mga manunulat at teknisyan na malikhain, mahuhusay, at propesyunal na nakakalikha ng mataas na uri ng pelikula. Kailangan lamang na mabigyan sila ng sapat at angkop na pagkakataon at suporta upang maipakita at lalong mapagyaman ang mga katangiang ito. Kaya sana, sa panahong ito, sumugal tayo sa kanilang talento. Kung naging matagumpay ang mga pelikulang nabanggit ko ngayon dito ay sapagkat naging mapalad ako at ako ay natulungan ng mga magagaling na direktor at manunulat tulad nina Pete Lacaba, Ricky Lee, Jose Javier Reyes, at Lualhati Bautista.

Subalit maraming problemang kinakaharap ngayon ang ating industriya. Marami sa mga kasamahan namin sa industriya ang wala nang hanapbuhay ngayon. Katunayan, marami akong mga kasamahang aktor at direktor na dumadalaw sa aking tanggapan sa Lipa para humingi ng tulong. Halos telebisyon na lamang ang bumubuhay sa kanila. Ngunit ang karamihan ay wala na talagang trabaho. Ayon sa Newsbreak, noong 1971 ay nakagawa ng 251 pelikula ang ating mga prodyuser. Subalit, ayon sa Film Academy of the Philippines, halos 164 pelikula lamang taun-taon ang nagawa mula 1996 hanggang 1999 at bumaba pa lalo ito sa mga 82 pelikula taun-taon noong 2000 hanggang 2003. Noong nakaraang taon, 55 pelikula na lang ang nagawa ng ating mga prodyuser. At hindi lahat ng mga pelikulang ito ay kumita. Maraming dahilan kung bakit paunti nang paunti ang gumagawa ng pelikula. Una, halos 50% ang ipinapatong na buwis sa ating pelikula. Pangalawa, hindi pa naipapalabas sa mga sinehan ang isang pelikula, napapanood na agad ito sa pamamagitan ng mga pirated CDs at DVDs. Ayon sa isang prodyuser ng pelikula, kikita pa sana ng mga karagdagang 20 hanggang 30 milyong piso ang kanilang pelikula kung wala sanang lumabas na pirated CDs ng pelikula bago ito ipalabas sa mga sinehan. Pangatlo, kung noong araw ay marami ang tumatangkilik sa ating mga pelikulang Pilipino, ngayon ay halos hindi na makayanang gumugol ng pera sa panonood ng sine. Mahal na ang tiket. Noong nag-umpisa ako ay 7.50 lang yata ang tiket. Ngayon ay 80 hanggang 150 pesos na. Ngayon, ang mga sine ay nakikita na lamang sa mga mall. Ang mga sinehan na sinasabi nating mga pang-masa kung saan sila ay kumportableng pumupunta katulad ng Odeon, Cinerama, Roxan, Galaxy, at iba pa ay sarado na yata lahat ngayon. Isa pa sa nagpadagdag ng hirap ay ang pagtaas ng pamasahe. Nagmahal na rin ang mga pagkain sa mall.

Pang-apat, masyadong matindi na ang kompetisyon ngayon. Mas tinatangkilik at kumikita ngayon ng malaki ang mga dayuhang pelikula. Katunayan, ayon kay Jose Javier Reyes, ang pelikulang Spiderman 2 (2004) ay kumita ng 27 milyong piso sa Metro Manila sa kauna-unahang araw pa lamang pagkatapos ng Metro Manila Film Festival. Anong pelikula natin noong nakaraang festival na ito ang kumita ng ganito kalaki sa isang araw? Noong film festival, hanggang walong pelikula ang ating ipinalabas at iyon ang araw ng mga lokal na pelikula. Pero walang kumita ng ganoon sa isang araw. Kumita lamang ng 5 o 10 milyong piso, parang napakasaya na. At dahil mas madali, mas mura, at mas malayo na malugi ang mag-import ng dayuhang pelikula kaysa gumawa ng pelikula dito sa ating bansa, may mga prodyuser na itinutuon na lamang ang kanilang pansin sa pag-import ng mga pelikula. At nangyayari na rin ito sa ating telebisyon. May mga prodyuser tayo na nagiimport na lamang ng mga telenovela mula sa Korea, Taiwan, at Mexico. Mas mura ito kaysa magprodyus ng lokal na telenovela. Pero sa dakong huli, ano ang mapait na nangyayari? Marami sa mga kababayan natin ang nawawalan ng trabaho, mula direktor, aktor, manunulat, teknisyan, hanggang sa mga maliliit na manggagawa katulad ng mga ekstra, karpintero, pintor, at mga mananahi na kailangan sa production design. At sino ang binibigyan natin ng trabaho? Ang kumikita po ngayon ay mga taga-ibang bansa pa. Ako’y labis na nalulungkot sa katayuan ngayon ng ating industriya ng pelikula. Ngunit sa kabila nito, ako’y naniniwala na kaya pa nating sagipin ang industriya. Sa palagay ko, dapat pagaralan ng ating pamahalaan kung paano mababawasan ang buwis na ipinapataw dito. Napakabigat nito. At napakataas na at pataas pa nang pataas ang production cost ng paggawa ng pelikula. Kaya nagiging matamlay ang ating mga prodyuser na gumawa ng pelikula, katulad ng nangyayari. Pito-pito na lang daw. Pero hindi sila masisi dahil negosyo din ang paggawa ng pelikula.

Kailangan ding pag-aralan ng ating pamahalaan ang paglalagay ng regulasyon sa pagpasok ng mga dayuhang pelikula. Hindi naman pipigilan ang pagpasok nila. Ang sinasabi ko lang ay bigyan namang prayoridad, pagmalasakitan naman natin ang sariling produkto. Nais ko ring idagdag na kailangan din naman pagbutihin ang mga istorya sa paggawa ng pelikula. Hindi iyong nangongopya na lamang. Kailangan namang de-kalidad. May tatak Pinoy. Ngunit sa kabila ng lahat, mayroon pa ring gumagawa sa atin ng pelikula na mataas ang kalidad, maipagmamalaki, nakikipagsabayan at kinikilala sa ibang bansa. Ang ibig sabihin ay may pag-asa, may ibubuga. Pero iilan na lang sila. Ako naman ay handang ibaba ang aking talent fee. Ang kondisyon ko lang naman ay gusto kong makitang may laman ang iskrip. Katunayan, may nag-aalok sa akin na gumawa ng pelikula para sa isang independent film producer. At tinatanong ako kung magkano ang talent fee ko. Ang sabi ko sa kanila ay ipakita muna nila ang iskrip sa akin. Madaling pag-usapan ang talent fee. May mga lumalapit sa amin ni Senator [Ralph] Recto upang humingi ng tulong at suporta. Si Senator Recto ay isa sa mga awtor ng pagtatayo ng Films Rating Board na nagbibigay ng insentibo sa mga pelikulang mataas ang kalidad Sa amin sa Lipa, nagpasa kami ng isang batas na nagbabawas ng amusement tax mula 30% to 15% sa lahat ng pelikulang Pilipino na ipapalabas sa mga sinehan sa aming bayan. Ang buhay o ikabubuhay ng pelikulang Pilipino ay nasa ating mga kamay mismo. Nasa ating pamahalaan, sa ating mga prodyuser ng pelikula, sa atin mismong mga manonood, sa atin mismong naririto ngayon. Tulungan nating makabangon ang industriya ng pelikula. Lahat – kasama ako – ay kailangan talagang makiisa! Sa pelikula nagkakatagpo-tagpo ang iba’t ibang uri ng sining – ang panitikan, performing arts, musika, potograpiya, at iba pa. Kaya napakabisang instrumento ito sa pakikipagtalastasan at pakikipagugnayan sa mga tao.

Hindi nakapagtataka kung bakit napakalakas ng impluwensya ng sining na ito sa ating mga kababayan. Kadalasan, dito nila idinidikit ang mga desisyon nila sa buhay. Kaya sa pamamagitan sa pelikula, mas epektibo nating napapa-unlad, napapalawak at nabubuksan ang kaisipan ng mga manonood natin tungkol sa iba’t ibang bahagi ng ating buhay at sa lipunang ating ginagalawan na dapat ay nasasalamin dito. At dahil dito, mas napabubuti nila ang pagdedesisyon sa buhay, ang pakikitungo sa kapwa, ang partisipasyon sa paglikha ng isang lipunang maunlad, malaya at matatag at may malasakit sa kapwa. Kaya dapat nating alagaan at ingatan ang ating pelikula. Marami at mabigat ang problema ng ating industriya ng pelikula. Marami at mabigat din ang mga problemang kinakaharap ng ating mga mamamayan at ating pamahalaan, na ang iba ay masasalamin sa ating mga pelikula. Kailangang pag-isipan natin ang mga ito. Kumilos tayo batay sa ikabubuti ng higit na nakararami habang may panahon pa. Naalala ko po tuloy ang sinabi ng karakter ko sa pelikulang Sister Stella L. Bilang pangwakas, uulitin ko ito sa inyo dahil gusto kong ipaalam sa inyo na ngayon na ako’y naging isang punonglungsod at naharap na sa realidad ng buhay, ngayon ay mas naiintindihan ko na ang mga salitang ito: Marami pa akong hindi alam at dapat malaman tungkol sa mga kasalukuyang kalagayan ng mga sistema ng lipunan. Kailangan ko pang patuloy na mag-aral at matuto. Pero ang mahalaga, ako ay narito na ngayon, hindi na lamang nanonood, kundi nakikiisa sa pagdurusa ng mga hindi nakakarinig, tumutulong sa abot ng aking makakaya. Kaya kung hindi tayo kikilos, sino ang kikilos? Kung hindi ngayon, kailan pa? – Plaridel Magazine, February 2006, (DOWNLOAD FILE)

#GawadPlaridel2005, #VilmaSantos, #GovernorVi, #PelikulangPilipino